Ο Πρόεδρος του ΣΥΚΑΔΕ Ανδρέας Θεοδούλου εξηγεί πώς οι μεγάλες αυξήσεις στη φορολογία καπνικών προϊόντων μπορούν να μεταβάλουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών, να πιέσουν τη νόμιμη αγορά και να μεταφέρουν μέρος της κατανάλωσης σε παράνομο οικονομικό κύκλωμα.

Ο Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Καταστημάτων Διαρκούς Εξυπηρέτησης (ΣΥΚΑΔΕ), Ανδρέας Θεοδούλου, περιγράφει στο Economy Today την πραγματικότητα που βιώνει η λιανική αγορά στην Κύπρο, σε ένα περιβάλλον όπου η διαφορά τιμών μεταξύ των ελεύθερων περιοχών και των κατεχομένων δημιουργεί ισχυρά κίνητρα μετακίνησης της κατανάλωσης.

Όπως σημειώνει, η φορολογία στα καπνικά προϊόντα δεν επηρεάζει μόνο το επίπεδο της ζήτησης αλλά και το πού πραγματοποιείται τελικά η αγορά. Σε μια χώρα με τη γεωπολιτική ιδιαιτερότητα της Πράσινης Γραμμής, οι μεγάλες διαφορές τιμών μπορούν να ενισχύσουν την παράλληλη αγορά, μεταφέροντας μέρος της κατανάλωσης εκτός της νόμιμης οικονομίας.

Ο κ. Θεοδούλου εξηγεί στο Economy Today γιατί η φορολογική πολιτική στα καπνικά προϊόντα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κυπριακής αγοράς και προειδοποιεί ότι μια απότομη αύξηση φόρων ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια δημοσίων εσόδων, ενίσχυση της παραοικονομίας και πίεση στη βιωσιμότητα των μικρών επιχειρήσεων λιανικής.

Ποια είναι η θέση του συνδέσμου σας απέναντι στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αύξηση των φόρων στα καπνικά και γιατί θεωρείτε ότι η κυπριακή περίπτωση διαφέρει από άλλες χώρες της Ε.Ε.;

Ο ΣΥΚΑΔΕ, που ανήκει στη δύναμη του ΚΕΒΕ, αναγνωρίζει ότι η φορολογία αποτελεί εργαλείο δημόσιας πολιτικής και μπορεί να συμβάλει σε στόχους δημόσιας υγείας. Ωστόσο, εκφράζουμε σοβαρή ανησυχία ότι μια σημαντική και οριζόντια αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καπνικά προϊόντα, χωρίς επαρκή ευελιξία για τα κράτη μέλη, ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρές στρεβλώσεις στην κυπριακή αγορά.

Η Κύπρος παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα που δεν συναντάται σε άλλα κράτη της Ε.Ε., την ύπαρξη της Πράσινης Γραμμής, λόγω της τουρκικής κατοχής, πραγματικού μήκους 300km. Η εύκολη πρόσβαση σε προϊόντα που δεν υπόκεινται στο ίδιο φορολογικό και κανονιστικό πλαίσιο δημιουργεί ένα περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού τιμών. Σε τέτοιες συνθήκες, μεγάλες αυξήσεις φόρων δεν επηρεάζουν μόνο τη ζήτηση αλλά και τον τόπο αγοράς των προϊόντων.

Η θέση αυτή διατυπώθηκε και στη συνάντηση που πραγματοποίησαν εκπρόσωποι του ΣΥΚΑΔΕ στις 6 Φεβρουαρίου 2026 με τη Διευθύντρια του Τμήματος Τελωνείων, όπου αναλύθηκαν οι πιθανές επιπτώσεις της προτεινόμενης ευρωπαϊκής αναθεώρησης τόσο στην αγορά όσο και στον κλάδο των καταστημάτων διαρκούς εξυπηρέτησης.

Αναφέρεται ότι περίπου 1 στους 3 καταναλωτές προμηθεύεται καπνικά προϊόντα από τα κατεχόμενα. Με περαιτέρω αύξηση των τιμών, πώς προβλέπετε να εξελιχθεί αυτή η τάση;

Η αγορά δείχνει ότι τα καπνικά προϊόντα είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις μεταβολές τιμών. Όταν οι διαφορές τιμών αυξάνονται, η συμπεριφορά των καταναλωτών μεταβάλλεται άμεσα.

Σήμερα, σύμφωνα με διαθέσιμες εκτιμήσεις που τέθηκαν και ενώπιον των αρμοδίων Αρχών, η κατανάλωση παράνομων τσιγάρων από τις κατεχόμενες περιοχές αντιστοιχεί περίπου στο 13% της συνολικής κατανάλωσης τσιγάρων και στο 53% της κατανάλωσης καπνού για στριφτά τσιγάρα. Εάν οι τιμές αυξηθούν περαιτέρω, η τάση αυτή είναι πιθανό να ενισχυθεί.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς εμπορικό φαινόμενο αλλά ζήτημα δημοσιονομικής απώλειας και ελέγχου της αγοράς, καθώς η μετατόπιση σε ανεξέλεγκτα κανάλια ενισχύει την παραοικονομία και μειώνει τη δυνατότητα εποπτείας.

Πόσο κρίσιμα είναι τα καπνικά προϊόντα για τον κύκλο εργασιών ενός περιπτέρου και τι συνέπειες θα είχε μια σημαντική μείωση των νόμιμων πωλήσεων;

Τα καπνικά προϊόντα αποτελούν βασικό παράγοντα επισκεψιμότητας για τα καταστήματα διαρκούς εξυπηρέτησης. Παρότι το περιθώριο κέρδους είναι περιορισμένο, η κατηγορία αυτή δημιουργεί σταθερή ροή πελατών που στηρίζει τη συνολική λειτουργία των καταστημάτων.

Μια σημαντική μείωση των νόμιμων πωλήσεων θα είχε πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο όπως  μείωση επισκεψιμότητας, μείωση συνολικών πωλήσεων και αυξημένο κίνδυνο βιωσιμότητας για μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του κλάδου.

Τα καταστήματα διαρκούς εξυπηρέτησης δεν αποτελούν μόνο εμπορικές μονάδες αλλά βασική υποδομή καθημερινής εξυπηρέτησης των πολιτών και σημαντικό εργοδότη σε τοπικό επίπεδο.

Εκτιμάτε ότι μια τέτοια φορολογική αύξηση θα περιορίσει πραγματικά την κατανάλωση ή θα οδηγήσει κυρίως σε μετατόπιση της αγοράς προς ανεξέλεγκτα κανάλια;

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι απότομες αυξήσεις φόρων συχνά δεν οδηγούν σε αντίστοιχη μείωση κατανάλωσης αλλά σε μετατόπιση της αγοράς προς μη ελεγχόμενα προϊόντα. Στην Κύπρο, λόγω γεωγραφικής ιδιαιτερότητας και αλλαγής της καταναλωτικής τάσης από το συμβατικό τσιγάρο σε θερμαινόμενο κ.ο.κ. ο κίνδυνος αυτός είναι εντονότερος.

Επιπλέον, τα παράνομα προϊόντα δεν υπόκεινται σε ποιοτικούς ελέγχους ούτε σε ηλικιακούς περιορισμούς πώλησης, γεγονός που υπονομεύει τόσο την αγορά όσο και την προστασία του καταναλωτή. Συνεπώς, η αποτελεσματικότητα μιας φορολογικής πολιτικής εξαρτάται από τον συνδυασμό φορολογικών μέτρων και ισχυρής επιβολής της νομοθεσίας.

Υπάρχει κίνδυνος η πολιτεία να δει τελικά μείωση εσόδων αντί αύξηση;

Ο κίνδυνος αυτός είναι υπαρκτός. Τα δημόσια έσοδα εξαρτώνται όχι μόνο από τους φορολογικούς συντελεστές αλλά και από το μέγεθος της νόμιμης αγοράς. Όταν ένα μέρος της κατανάλωσης μεταφέρεται εκτός του επίσημου συστήματος, η φορολογική βάση μειώνεται.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, οι απώλειες εσόδων για το κράτος από παράνομα καπνικά προϊόντα υπερβαίνουν ήδη τα €50 εκατομμύρια ετησίως. Σε περίπτωση περαιτέρω αύξησης τιμών χωρίς ενίσχυση ελέγχων, είναι πιθανό η αύξηση των συντελεστών να συνοδευτεί από μείωση πραγματικών εσόδων.
 
Ποια μέτρα θα θέλατε να δείτε από την Κυπριακή Δημοκρατία, ιδιαίτερα ενόψει της Κυπριακής Προεδρίας της Ε.Ε.;

Ο ΣΥΚΑΔΕ θεωρεί ότι η επικείμενη Κυπριακή Προεδρία αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ανάδειξη της ιδιαιτερότητας της Κύπρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μεταξύ των προτεραιοτήτων που θεωρούμε αναγκαίες είναι:

• αναγνώριση της Πράσινης Γραμμής ως παράγοντα αγοράς σε επίπεδο Ε.Ε.,
• εκσυγχρονισμός των τελωνειακών ελέγχων με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα,
• αυστηροποίηση των ποινών για λαθρεμπόριο καπνικών προϊόντων.

Η φορολόγηση των προϊόντων νικοτίνης πρέπει να είναι διαφοροποιημένη και να λαμβάνει υπόψη τα χαρακτηριστικά και βαθμό επικινδυνότητας κάθε κατηγορίας.

Συγκεκριμένα η εφαρμογή ενιαίας φορολογικής μεταχείρισης σε συμβατικά καπνικά προϊόντα και σε εναλλακτικά προϊόντα, όπως τα θερμαινόμενα ή τα προϊόντα ατμού, ενδέχεται να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην αγορά και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της ρυθμιστικής πολιτικής. Μια ισορροπημένη προσέγγιση μπορεί να συμβάλει τόσο στη συνοχή της νομοθεσίας όσο και στην επίτευξη των στόχων δημόσιας υγείας.

• ενίσχυση συνεργασίας τελωνείων και αστυνομίας,
• καθορισμός μεταβατικών περιόδων μέχρι την πλήρη εφαρμογή των νέων φορολογικών συντελεστών σε βάθος δεκαετίας, με σκοπό να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση στις νέες τιμές.

Τα ζητήματα αυτά τέθηκαν και στη συνάντηση με τη Διευθύντρια Τελωνείων, η οποία υπογράμμισε τη σημασία συντονισμένης προσέγγισης μεταξύ Αρχών και Φορέων Αγοράς για αποτελεσματική αντιμετώπιση της παρανομίας.

Αν οι προτεινόμενοι συντελεστές εφαρμοστούν χωρίς προσαρμογές, πώς φαντάζεστε την αγορά σε ένα χρόνο;

Εάν εφαρμοστούν χωρίς προσαρμογές, εκτιμούμε ότι μέσα σε ένα χρόνο θα παρατηρηθούν τρεις βασικές εξελίξεις:

•  αύξηση μετατόπισης αγορών προς ανεξέλεγκτα κανάλια,
• περαιτέρω πίεση στη βιωσιμότητα μικρών επιχειρήσεων,
• συρρίκνωση της νόμιμης αγοράς και των φορολογικών εσόδων.

Ενδεικτικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν στη συνάντηση με τις αρμόδιες Αρχές, η τιμή ενός πακέτου τσιγάρων θα μπορούσε να αυξηθεί από περίπου €4,50–€5.00 σε €8.00–€8,50, γεγονός που αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τη συμπεριφορά των καταναλωτών.

Καταληκτικά

Ο ΣΥΚΑΔΕ τονίζει ότι σέβεται πλήρως και στηρίζει τις πολιτικές προστασίας της δημόσιας υγείας και αναγνωρίζει τη σημασία της μείωσης των επιπτώσεων του καπνίσματος στην κοινωνία. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι φορολογικές πολιτικές πρέπει να είναι ισορροπημένες, τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές, ώστε να επιτυγχάνουν τους στόχους τους χωρίς να ενισχύουν το λαθρεμπόριο, να υπονομεύουν τη νόμιμη αγορά και να προκαλούν απώλειες για τα δημόσια έσοδα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Η υψηλή φορολόγηση δεν μειώνει το κάπνισμα - ενισχύει τη μαύρη αγορά»