Ιωαννίδης, Πλεύρης και Karner στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών για το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης, τις τρίτες χώρες, τα κέντρα επιστροφών και την ανάγκη να μην επαναληφθούν οι συνθήκες του 2015.

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Τη μετάβαση της ευρωπαϊκής πολιτικής για το μεταναστευτικό σε μια νέα φάση, με έμφαση στη μείωση των παράτυπων ροών, την ενίσχυση των επιστροφών, τη συνεργασία με τρίτες χώρες και τη δημιουργία νόμιμων διαύλων εισόδου, αποτύπωσαν οι τοποθετήσεις των αρμόδιων υπουργών από Κύπρο, Ελλάδα και Αυστρία στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, το οποίο κάλυψε το Economy Today.

Στη συζήτηση με θέμα Migration Strategy in an Age of Pressure, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νικόλας Ιωαννίδης, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου της Ελλάδας, Θάνος Πλεύρης, και ο Υπουργός Εσωτερικών της Αυστρίας, Gerhard Karner, αναφέρθηκαν στο νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται στην Ευρώπη, ενόψει και της εφαρμογής του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου.

Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από την παραδοχή ότι η Ευρώπη δεν θέλει να βρεθεί ξανά απροετοίμαστη απέναντι σε μια νέα μεταναστευτική κρίση, όπως συνέβη πριν από μία δεκαετία, αλλά και γύρω από την ανάγκη να διαχωριστεί πλήρως η νόμιμη από την παράνομη μετανάστευση.

Ιωαννίδης: Η Κύπρος ως κράτος πρώτης γραμμής

Ο Νικόλας Ιωαννίδης σημείωσε ότι το μεταναστευτικό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ήπειρος, τονίζοντας ότι για πρώτη φορά η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διαχείρισή του.

Όπως ανέφερε, η εφαρμογή του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου αναμένεται να καταστήσει την ΕΕ και τα κράτη-μέλη καλύτερα προετοιμασμένα σε περίπτωση νέας κρίσης. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη θα είναι σε θέση να διαχειριστούν μια μελλοντική κρίση καλύτερα από ό,τι πριν από δέκα χρόνια», ήταν το βασικό μήνυμα της τοποθέτησής του.

Αναφερόμενος στην Κύπρο, υπογράμμισε ότι πρόκειται για κράτος πρώτης γραμμής, το οποίο τα προηγούμενα χρόνια δέχθηκε βαριές μεταναστευτικές ροές, με αποτέλεσμα να ασκηθεί σημαντική πίεση στις υποδομές και στους μηχανισμούς διαχείρισης. Στο πλαίσιο αυτό, εξήγησε ότι η κυπριακή πλευρά στηρίζει την εφαρμογή του νέου Συμφώνου, αλλά και τις νέες ιδέες που συζητούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση των επιστροφών.

Όπως είπε, ο πρώτος στόχος της Κύπρου ήταν να περιοριστούν οι παράτυπες ροές. Από εκεί και πέρα, πρόσθεσε, το ζητούμενο είναι η διαχείριση των υπόλοιπων πτυχών της μετανάστευσης, με την ενίσχυση των νόμιμων οδών και με την προσπάθεια η μετανάστευση να μετατραπεί «από πρόβλημα σε λύση».

Η νόμιμη μετανάστευση ως εργαλείο

Ο Κύπριος Υφυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στη νόμιμη μετανάστευση και στη σύνδεσή της με την αγορά εργασίας. Όπως ανέφερε, και στην Κύπρο υπάρχει ανάγκη για ξένο εργατικό δυναμικό, ενώ η ενίσχυση των νόμιμων οδών μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου το 80% των αιτήσεων ασύλου στην Κύπρο απορρίπτονται ως αβάσιμες, γεγονός που, όπως σημείωσε, δείχνει ότι πολλοί έρχονται κυρίως για να εργαστούν. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πραγματικότητα, υπογράμμισε την ανάγκη βελτίωσης των διαδικασιών νόμιμης μετανάστευσης και αξιοποίησης των εργαλείων που διαθέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως η Μπλε Κάρτα, το EU Talent Pool και η στρατηγική θεωρήσεων.

Ο κ. Ιωαννίδης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στην εξωτερική διάσταση της νόμιμης μετανάστευσης. Όπως ανέφερε, είναι αναγκαία η σύναψη συμφωνιών με τρίτες χώρες, ώστε να μπορούν να έρχονται εργαζόμενοι με νόμιμο και ελεγχόμενο τρόπο. Τόνισε, παράλληλα, ότι πολλές από αυτές τις τρίτες χώρες λειτουργούν ως χώρες διέλευσης, μέσω των οποίων μετανάστες φθάνουν στην Ευρώπη, και ότι σε αρκετές περιπτώσεις «είτε ανέχονται είτε διευκολύνουν» τις ροές.

Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, οι χώρες αυτές πρέπει να συνεργαστούν με την ΕΕ για την αποτροπή των παράνομων ροών, λαμβάνοντας ταυτόχρονα οφέλη μέσα από διευκολύνσεις θεωρήσεων και συμφωνίες κινητικότητας. Στο σημείο αυτό, ο κ. Ιωαννίδης παρουσίασε τη νόμιμη μετανάστευση και ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, που μπορεί να βελτιώσει τις σχέσεις με τρίτα κράτη και να περιορίσει τη δράση των δικτύων διακίνησης.

Το κυπριακό πρόγραμμα για τους Σύρους

Ειδική αναφορά έκανε ο Υφυπουργός στο πρόγραμμα που εφαρμόζει η Κύπρος για Σύρους υπηκόους, οι οποίοι αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα αιτούντων άσυλο στη χώρα.

Όπως ανέφερε, εφαρμόστηκε πιλοτικό σχήμα βάσει του οποίου ένα μέλος οικογένειας Σύρων μπορεί να εξασφαλίσει άδεια εργασίας για 2+1 χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποσύρει την αίτηση ασύλου ή θα ανακαλέσει το καθεστώς διεθνούς προστασίας, ενώ τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας επιστρέφουν στη Συρία.

Σύμφωνα με τον κ. Ιωαννίδη, περίπου 5.000 Σύροι έχουν ήδη αποσύρει εθελοντικά τις αιτήσεις τους ή έχουν ανακαλέσει το καθεστώς προστασίας τους, με τους περισσότερους να έχουν επιστρέψει. Πρόσθεσε ότι η Κύπρος σχεδιάζει να ενισχύσει αυτή την τάση και να αυξήσει τον αριθμό των επιστροφών, σημειώνοντας ότι οι συνθήκες στη Συρία έχουν αλλάξει και ότι έχουν ήδη απορριφθεί αιτήσεις ασύλου, με αποφάσεις που επικυρώθηκαν και από τα δικαστήρια.

Πλεύρης: Η παράνομη μετανάστευση δεν είναι λύση

Από την πλευρά της Ελλάδας, ο Θάνος Πλεύρης περιέγραψε με σαφή τρόπο τη μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Όπως ανέφερε, είναι σημαντικό ότι η Ευρώπη πλέον συζητά για τη μετανάστευση με όρους που πριν από κάποια χρόνια δεν μπορούσε να συζητήσει.

Ξεκίνησε από την παραδοχή ότι «η παράνομη μετανάστευση είναι πρόβλημα και δεν μπορεί να είναι λύση για κανένα πρόβλημα». Στο πλαίσιο αυτό, είπε ότι στόχος της Ευρώπης είναι να περιορίσει τις ροές, να καταστήσει τις επιστροφές προτεραιότητα και να στείλει το μήνυμα ότι η μόνη δυνατότητα εισόδου στην Ευρώπη είναι η νόμιμη οδός.

Όπως σημείωσε, η Ευρώπη πρέπει να γνωρίζει ποιος έρχεται, για πόσο διάστημα και με ποιους όρους. Παράλληλα, τόνισε ότι δεν μπορεί τα κυκλώματα των διακινητών να καθορίζουν ποιος θα εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο κ. Πλεύρης συνέδεσε τη συζήτηση με την εφαρμογή του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, αλλά και με τον υπό διαμόρφωση Κανονισμό για τις επιστροφές, λέγοντας ότι η Ευρώπη μπαίνει σε μια διαφορετική αντίληψη απέναντι στις παράνομες ροές.

Εργασία αντί επιδομάτων

Απαντώντας για τη νόμιμη μετανάστευση και τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό, ο Έλληνας Υπουργός σημείωσε ότι πρέπει να αποσυνδεθεί πλήρως η νόμιμη από την παράνομη μετανάστευση. Όπως είπε, η Ελλάδα επιδιώκει διμερείς συμφωνίες με χώρες των οποίων το μεταναστευτικό δυναμικό σέβεται τις αρχές και τις αξίες της Ευρώπης.

Ο ίδιος αναφέρθηκε σε τομείς όπως η αγροτική παραγωγή, ο τουρισμός, οι κατασκευές και η βιομηχανία, όπου υπάρχουν ανάγκες σε εργατικό δυναμικό. Την ίδια ώρα, περιέγραψε αλλαγή λογικής για όσους λαμβάνουν άσυλο στην Ελλάδα, λέγοντας ότι από την πρώτη ημέρα τους εξηγείται πως δεν υπάρχει πλέον λογική κρατικών παροχών, αλλά δυνατότητα εργασίας.

Έφερε ως παράδειγμα το Κουτσόχερο στη Λάρισα, όπου, όπως είπε, μεταφέρονται άτομα με προσφυγικό προφίλ και συνδέονται με ανάγκες της τοπικής οικονομίας. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, από τους πρώτους που εντάχθηκαν στο σχήμα, ποσοστό περίπου 50%-60% εργάζεται σε αγροτικές περιοχές.

Για όσους δεν δικαιούνται άσυλο, ο κ. Πλεύρης είπε ότι το μήνυμα πρέπει να είναι σαφές: δεν μπορούν να εργαστούν, παραμένουν σε κλειστές δομές και η μόνη επιλογή τους είναι να συμφωνήσουν στην επιστροφή.

Κέντρα επιστροφών εκτός ΕΕ

Στο σκέλος των επιστροφών, ο Θάνος Πλεύρης αναφέρθηκε σε πρωτοβουλία χωρών όπως η Ελλάδα, η Αυστρία, η Γερμανία, η Ολλανδία και η Δανία για τη δημιουργία κέντρων επιστροφών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως εξήγησε, το πρόβλημα σήμερα είναι ότι, όταν κάποιος δεν δικαιούται διεθνή προστασία αλλά αρνείται να επιστρέψει, η χώρα υποδοχής εξαρτάται από τη συνεργασία της χώρας καταγωγής. Εφόσον αυτή η συνεργασία δεν υπάρχει ή καθυστερεί, δημιουργούνται αδιέξοδα.

Στο πλαίσιο αυτό, είπε ότι εάν υπάρξει σαφές χρονοδιάγραμμα και δυνατότητα μεταφοράς όσων δεν συνεργάζονται σε ασφαλή τρίτη χώρα ή σε κέντρο εκτός ΕΕ, τότε χάνεται το πλεονέκτημα της παραμονής και ενισχύεται η συμμόρφωση με τις αποφάσεις επιστροφής. Όπως ανέφερε, οι επιστροφές μπορούν να γίνονται είτε στη χώρα καταγωγής είτε σε τρίτες χώρες είτε σε ειδικά κέντρα που θα δημιουργηθούν.

Ο κ. Πλεύρης σημείωσε ότι για χρόνια υπήρχε στην Ευρώπη η λογική μεταφοράς του προβλήματος από τη μία χώρα στην άλλη. Οι χώρες πρώτης υποδοχής, όπως είπε, λειτουργούσαν πολλές φορές ως χώρος διέλευσης, ενώ οι χώρες δεύτερης υποδοχής επιχειρούσαν να επιστρέψουν το πρόβλημα πίσω. Κατά τον ίδιο, το νέο μήνυμα πρέπει να είναι ότι η Ευρώπη δεν θα μεταφέρει το πρόβλημα από κράτος σε κράτος, αλλά θα οργανώσει αποτελεσματικά τις επιστροφές.

Στο σημείο αυτό έκανε και ειδική αναφορά στην Κύπρο, λέγοντας ότι έχει πετύχει σημαντικό αριθμό επιστροφών και ότι η Ελλάδα έχει λάβει στοιχεία από τον τρόπο λειτουργίας της κυπριακής πολιτικής, προκειμένου να τα εξετάσει και στο δικό της πλαίσιο.

Να μην επαναληφθεί το 2015

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Θάνος Πλεύρης στο ενδεχόμενο νέας μεταναστευτικής κρίσης. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα δεν θα επιτρέψει να επαναληφθούν συνθήκες αντίστοιχες με εκείνες του 2015, όταν μεγάλοι αριθμοί προσφύγων και μεταναστών πέρασαν μέσω Ελλάδας προς την Ευρώπη.

Ο ίδιος είπε ότι θα ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα για την προστασία των ελληνικών και ευρωπαϊκών συνόρων, σημειώνοντας ότι η προστασία των συνόρων περιλαμβάνει και την αποτροπή. «Οι βάρκες πρέπει να σταματάνε», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι όσοι ξεκινούν από ασφαλείς χώρες δεν μπορούν να επιβάλλουν την παρουσία τους στην Ελλάδα ή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην ίδια ενότητα, ο κ. Πλεύρης ανέφερε ότι οι πιο ήπιες πολιτικές της προηγούμενης περιόδου απέτυχαν και ότι πλέον δοκιμάζονται πιο αυστηρές πολιτικές, τις οποίες χαρακτήρισε «σοβαρές και δίκαιες». Παρουσίασε, επίσης, στοιχεία για μείωση των ροών μετά την εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων, αναφέροντας ότι μέσα σε τέσσερις μήνες καταγράφηκε μείωση της τάξης του 41%.

Karner: Απόλυτος διαχωρισμός νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης

Ο Gerhard Karner χαρακτήρισε σημαντική τη χρονική στιγμή, καθώς, όπως είπε, η Ευρώπη συζητούσε επί χρόνια το νέο Σύμφωνο και πλέον περνά στη φάση εφαρμογής του. Αναφέρθηκε στη στενή συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο, σημειώνοντας ότι οι χώρες αυτές δέχθηκαν μεγάλες πιέσεις τα προηγούμενα χρόνια.

Ο Αυστριακός Υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στον διαχωρισμό νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης. Όπως είπε, στην Αυστρία υπάρχουν διακριτοί ρόλοι: η νόμιμη μετανάστευση και η κάλυψη των αναγκών της αγοράς εργασίας αντιμετωπίζονται ξεχωριστά από την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και των διακινητών.

Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν πρέπει η παράνομη είσοδος να μετατρέπεται σε έμμεση οδό πρόσβασης στην εργασία. Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, είναι απαραίτητη η ύπαρξη νόμιμων οδών για εργασία, αλλά και αυστηρών μηχανισμών αντιμετώπισης της παράτυπης μετανάστευσης.

Ο κ. Karner αναφέρθηκε και στις επιστροφές προς τη Συρία και το Αφγανιστάν, σημειώνοντας ότι στην Αυστρία υπάρχουν μεγάλες κοινότητες από τις χώρες αυτές. Όπως ανέφερε, είναι σημαντικό οι επιστροφές να προχωρούν απευθείας προς τις χώρες προέλευσης και όχι να συνεχίζεται η μετακίνηση προς την Ευρώπη. Σημείωσε επίσης ότι πάνω από 1.200 άτομα έχουν επιστρέψει από την Αυστρία στη Συρία, ενώ έγιναν και αναγκαστικές επιστροφές προς τη Δαμασκό.

Καινοτόμες λύσεις και συνεργασία με τρίτες χώρες

Στο πάνελ τέθηκε και το ζήτημα των λεγόμενων «καινοτόμων λύσεων» στο μεταναστευτικό, με ειδική αναφορά στην αποστολή αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες μέχρι την εξέταση των αιτήσεών τους.

Ο κ. Karner υποστήριξε ότι τέτοιες λύσεις είναι αναγκαίες για να μειωθεί η πίεση στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Στο ίδιο πλαίσιο, ευχαρίστησε την κυπριακή Προεδρία για τη δουλειά που γίνεται ως προς τον Κανονισμό των Επιστροφών και εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι μπορεί να υπάρξει σύντομα νέο πλαίσιο για τις επιστροφές.

Η συζήτηση για τις τρίτες χώρες δεν περιορίστηκε μόνο στα κέντρα επιστροφών. Συνδέθηκε και με τη νόμιμη μετανάστευση, καθώς οι χώρες προέλευσης και διέλευσης καλούνται αφενός να συνεργαστούν για την αποτροπή παράνομων ροών και αφετέρου να συμμετέχουν σε συμφωνίες κινητικότητας, μέσα από τις οποίες εργαζόμενοι θα μπορούν να φθάνουν στην Ευρώπη με νόμιμο τρόπο.

Το Σύμφωνο και η επόμενη κρίση

Στο ερώτημα κατά πόσο το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης επαρκεί για την αντιμετώπιση μιας νέας κρίσης, οι τοποθετήσεις κατέγραψαν συγκρατημένη αισιοδοξία αλλά και σαφή αναφορά στην ανάγκη εφαρμογής.

Ο κ. Ιωαννίδης ανέφερε ότι, παρά τις αδυναμίες του, το Σύμφωνο αποτελεί θετική εξέλιξη για τα κράτη πρώτης γραμμής, καθώς για πρώτη φορά υπάρχει σαφής αναφορά σε μηχανισμό αλληλεγγύης. Όπως σημείωσε, το Σύμφωνο παρέχει ένα πιο συνεκτικό νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση νέων κρίσεων, ώστε η Ευρώπη να μην βρεθεί ξανά απροετοίμαστη.

Στο ίδιο πνεύμα, υπογράμμισε ότι τα κράτη πρώτης γραμμής αποτελούν πύλες εισόδου προς την Ευρώπη και ότι χρειάζονται στήριξη από το σύνολο της Ένωσης. «Δεν είναι οι διακινητές που αποφασίζουν ποιος εισέρχεται στην Ευρώπη. Είμαστε εμείς, τα κυρίαρχα κράτη, και η Ένωση», ήταν η λογική που αποτύπωσε στην καταληκτική του παρέμβαση.

Ο κ. Karner, από την πλευρά του, σημείωσε ότι το Σύμφωνο είναι απαραίτητο εργαλείο, αλλά δεν μπορεί να λύσει από μόνο του όλα τα προβλήματα. Όπως είπε, χρειάζεται συνεχής συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών, μείωση της πίεσης στα εξωτερικά σύνορα και εφαρμογή νέων λύσεων για τις επιστροφές.

Η νέα εποχή που περιγράφηκε στους Δελφούς

Μέσα από τις τοποθετήσεις των τριών υπουργών, η «νέα εποχή» στο μεταναστευτικό περιγράφηκε ως μετατόπιση από την απλή διαχείριση των ροών σε ένα μοντέλο που συνδυάζει αποτροπή στα σύνορα, επιστροφές, συνεργασία με τρίτες χώρες, κέντρα εκτός ΕΕ, νόμιμες οδούς εισόδου και σύνδεση της παραμονής με την εργασία.

Για την Κύπρο, το ζήτημα συνδέεται με την πίεση που δέχθηκε ως κράτος πρώτης γραμμής, με την ανάγκη ενίσχυσης των επιστροφών και με τη διαχείριση της νόμιμης μετανάστευσης ως εργαλείου τόσο αγοράς εργασίας όσο και εξωτερικής πολιτικής.

Για την Ελλάδα, η έμφαση δόθηκε στην αποτροπή, στη μείωση των ροών, στην εργασία αντί επιδομάτων και στην προώθηση κέντρων επιστροφών εκτός ΕΕ.

Για την Αυστρία, το βάρος δόθηκε στον απόλυτο διαχωρισμό νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης, στη δευτερογενή μετανάστευση και στην ανάγκη να καταστραφεί το επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών.

Έτσι, το πάνελ αποτύπωσε μια ευρωπαϊκή συζήτηση που δεν περιορίζεται πλέον στο πώς θα αντιμετωπιστούν οι αφίξεις όταν συμβούν, αλλά επεκτείνεται στο ποιος εισέρχεται, με ποιους όρους, από ποια χώρα, για ποιο σκοπό και με ποιο μηχανισμό επιστροφής εφόσον δεν δικαιούται παραμονή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Καδής από Δελφούς: Η Άγκυρα να σεβαστεί το Διεθνές Δίκαιο