Η εμπιστοσύνη στο φορολογικό σύστημα ενισχύεται όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι οι κανόνες εφαρμόζονται δίκαια και ισότιμα, σημειώνει ο Έφορος Φορολογίας Σωτήρης Μαρκίδης.

Συνέντευξη στον Ξένιο Μεσαρίτη

Η φορολογική δικαιοσύνη συνδέεται άμεσα με την ισονομία, τη φορολογική συμμόρφωση και τη βιωσιμότητα των δημόσιων εσόδων. Σύμφωνα με τον Έφορο Φορολογίας Σωτήρη Μαρκίδη, όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι το φορολογικό σύστημα λειτουργεί δίκαια και οι κανόνες εφαρμόζονται ισότιμα, ενισχύεται η εμπιστοσύνη και περιορίζονται τα κίνητρα φοροδιαφυγής. Στη συνέντευξή του στο Economy Today εξηγεί πώς το Τμήμα Φορολογίας προσεγγίζει τη φορολογική δικαιοσύνη, πώς μετριέται στην πράξη και ποιες αλλαγές της πρόσφατης φορολογικής μεταρρύθμισης στοχεύουν στην ενίσχυση της ισονομίας.

Πώς ορίζει το Τμήμα Φορολογίας τη φορολογική δικαιοσύνη και πώς μετριέται στην πράξη;

Ένα σύγχρονο φορολογικό σύστημα επιβάλλεται να αποδίδει φορολογική δικαιοσύνη μέσω των νομοθετικών του διατάξεων. Η φορολογική δικαιοσύνη για ένα φορολογικό σύστημα έχει την έννοια της δίκαιης κατανομής του φορολογικού βάρους μεταξύ των πολιτών, χωρίς να δημιουργεί ανισότητες ούτε ως προς το ποσό του φόρου που αναλογεί στον καθένα ούτε ως προς τις επιπτώσεις για μη φορολογική συμμόρφωση.

Η έννοια της φορολογικής δικαιοσύνης περιλαμβάνει δύο θεμελιώδεις αρχές. Η πρώτη είναι η οριζόντια δικαιοσύνη, σύμφωνα με την οποία πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) με ίδια οικονομική κατάσταση οφείλουν να φορολογούνται με τον ίδιο τρόπο. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των νομοθετικών διατάξεων που ορίζουν τους φορολογικούς συντελεστές, το εισόδημα, τις πιστώσεις, εκπτώσεις, αφαιρέσεις, τις χρηματικές επιβαρύνσεις, τα διοικητικά πρόστιμα κ.λπ. με βάση τις οποίες είναι όλοι ίσοι. Η δεύτερη θεμελιώδης αρχή είναι η κάθετη δικαιοσύνη, που υποστηρίζει ότι όσοι έχουν μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα πρέπει να καταβάλλουν αναλογικά μεγαλύτερο μερίδιο φόρων. Η αρχή αυτή συνδέεται με την προοδευτική φορολογία, όπου ο φορολογικός συντελεστής αυξάνεται όσο αυξάνεται το εισόδημα, κάτι που προβλέπεται στον Φόρο Εισοδήματος φυσικών προσώπων.

Να σημειώσουμε εδώ ότι η Δικαιοσύνη αποτελεί και μια από τις Αξίες που έχει θέσει το Τμήμα Φορολογίας στον Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας, ο οποίος ακολουθείται από το προσωπικό του τμήματος και αφορά την εφαρμογή του φορολογικού πλαισίου, αφού προνοεί για τις ενέργειες του προσωπικού χωρίς διακρίσεις στο πλαίσιο της εξουσίας που παρέχει ο νόμος ενώπιον του οποίου είναι όλοι ίσοι.

Σχετικά με τη μέτρηση της φορολογικής δικαιοσύνης, αυτή μπορεί να επιτευχθεί τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ποσοτικά μπορεί να μετρηθεί η κατανομή του φορολογικού βάρους ανάμεσα στις διαφορετικές εισοδηματικές ομάδες. Επίσης ο βαθμός φορολογικής συμμόρφωσης, είτε αυτό αφορά τα επίπεδα φοροδιαφυγής είτε αυτό αφορά τις φορολογικές υποχρεώσεις εγγραφής, υποβολής δηλώσεων, είναι ένας δείκτης που μπορεί να αποδοθεί στη φορολογική δικαιοσύνη. Η ποιοτική μέτρηση της φορολογικής δικαιοσύνης επιμετράται από το Τμήμα Φορολογίας μέσω της Έρευνας Φορολογικής Συμπεριφοράς και Ικανοποίησης Φορολογουμένων.

Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη φορολογική δικαιοσύνη και τη φορολογική συμμόρφωση; Υπάρχουν μετρήσιμα στοιχεία ή εμπειρικά δεδομένα που το αποδεικνύουν και πώς αυτή η διάσταση ενσωματώνεται στη στρατηγική και τις πρακτικές του Τμήματος Φορολογίας;

Υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της φορολογικής δικαιοσύνης και της φορολογικής συμμόρφωσης. Όταν οι πολίτες θεωρούν ότι το σύστημα δεν είναι μόνο δίκαιο αλλά εφαρμόζεται και δίκαια ή ότι οι φόροι αξιοποιούνται αποτελεσματικά, ενισχύεται η φορολογική συμμόρφωση και μειώνονται τα κίνητρα φοροδιαφυγής, συμβάλλοντας στη σταθερότητα και τη συνοχή της οικονομίας και της κοινωνίας συνολικά.

Αναπόσπαστο μέρος του στρατηγικού σχεδιασμού του Τμήματος Φορολογίας είναι η ενίσχυση της εθελούσιας φορολογικής συμμόρφωσης μέσω πρακτικών διαχείρισης κινδύνου και στοχευμένων ελέγχων, η ποιοτική εξυπηρέτηση των φορολογουμένων και ο εκσυγχρονισμός των μηχανογραφικών συστημάτων που θα επιφέρει την ψηφιοποίηση του Τμήματος Φορολογίας.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της συσχέτισης της φορολογικής δικαιοσύνης και της φορολογικής συμμόρφωσης είναι τα αποτελέσματα των εκστρατειών συμμόρφωσης για την εφαρμογή του μειωμένου συντελεστή Φ.Π.Α. 5% για αγορά ή ανέγερση κύριας κατοικίας που πραγματοποιήθηκαν κατά την τελευταία τετραετία. Συγκεκριμένα από τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν κατά την τελευταία τετραετία προέκυψε ανάκτηση ποσού Φ.Π.Α. περίπου €50εκ. και επιπλέον περίπου €25εκ. από ανάκτηση ποσού Φ.Π.Α. μετά από την οικειοθελή προσέλευση πολιτών για συμμόρφωση.

Κατά καιρούς, σε αποφάσεις του Διοικητικού Δικαστηρίου γίνονται αναφορές σε ζητήματα διοικητικής κρίσης ή τήρησης αρχών χρηστής διοίκησης. Πώς αξιολογεί το Τμήμα Φορολογίας τέτοιες αποφάσεις και ποιες διαδικασίες εσωτερικής ανασκόπησης ή βελτίωσης ενεργοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις;

Οι αρχές της διαφάνειας και της χρηστής διοίκησης είναι βασικές για την άσκηση των αρμοδιοτήτων του Τμήματος Φορολογίας και ειδικότερα για την εφαρμογή των φορολογικών νομοθεσιών που εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιότητας του Τμήματος. Είμαστε υπέρ της τήρησης των βασικών αυτών αρχών. Όπου και εάν εντοπίζονται σημεία απόκλισης από τις βασικές αυτές αρχές και στον βαθμό που μπορούμε προβαίνουμε στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να διορθώνονται οι διαδικασίες και ο τρόπος άσκησης των λειτουργιών του Τμήματος Φορολογίας.

Πώς διασφαλίζεται η θεσμική ανεξαρτησία των διαδικασιών εξέτασης ενστάσεων και η αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων;

Στα πλαίσια της αναδιοργάνωσης του Τμήματος Φορολογίας και της οργάνωσης ανά λειτουργία και όχι ανά είδος φόρου, την τελευταία διετία έχει συσταθεί η Ανεξάρτητη Παγκύπρια Μονάδα Ενστάσεων. Θεμελιώδης αρχή για την εξέταση των ενστάσεων είναι η εξέταση από Λειτουργούς που δεν έχουν εμπλακεί στην πρωτοβάθμια απόφαση επί του αντικειμένου. Για αυτό η Ανεξάρτητη Παγκύπρια Μονάδα Ενστάσεων στελεχώνεται από πρόσωπα που δεν συμμετέχουν στην έκδοση πρώτων φορολογιών ή εξέταση των όποιων υποθέσεων σε πρωτοβάθμιο επίπεδο. Επίσης, η έννοια της Παγκύπριας Μονάδας έχει στόχο την τήρηση της ομοιομορφίας των διαδικασιών και αποφάσεων και την κατανομή υποθέσεων ανεξαρτήτως Επαρχιακού Γραφείου εξέτασης και επαρχίας που βρίσκεται ο φορολογούμενος. Αυτό είναι ακόμα ένα μέτρο ενίσχυσης του βαθμού ανεξαρτησίας και δικαιοσύνης κατά την εξέταση ενστάσεων.

Τέλος, για την αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων, οι Λειτουργοί της Ανεξάρτητης Παγκύπριας Μονάδας Ενστάσεων καλούνται να υπογράφουν σε ετήσια βάση Υπεύθυνη Δήλωση με την οποία διασφαλίζεται η αμεροληψία κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, η δέσμευση για απόσυρση από υποθέσεις κατά τον εντοπισμό ή της διαπίστωσης πιθανότητας ύπαρξης σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και η διαφύλαξη και τήρηση της εχεμύθειας σχετικά με τα οποιαδήποτε στοιχεία τελούν υπό την ευθύνη τους κατά την εργασία τους.

Σε ποιο βαθμό η τελευταία φορολογική μεταρρύθμιση βελτιώνει την ισονομία και πού απαιτούνται περαιτέρω αλλαγές;

Οι αλλαγές που έχουν επέλθει με την ψήφιση των νομοθετικών διατάξεων που συνιστούν τη φορολογική μεταρρύθμιση συνοψίζεται σε τρεις κατηγορίες οι οποίες επηρεάζονται μόνο θετικά σε σχέση με την ισονομία και γενικότερα στην απόδοση φορολογικής δικαιοσύνης. Οι κατηγορίες αυτές είναι τα φυσικά πρόσωπα, οι επιχειρήσεις και οι μέτοχοι εταιρειών και η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Με τη φορολογική μεταρρύθμιση τα φυσικά πρόσωπα επωφελούνται από την αύξηση του αφορολόγητου ποσού από €19.500 σε €22.000, από την αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμάκων και τις νέες προσωπικές εκπτώσεις ανάλογα με τα εισοδήματά τους και τα εισοδηματικά όρια στα οποία εμπίπτουν λαμβάνοντας υπόψη και τη σύσταση της οικογένειας. Τα μέτρα αυτά, παρόλο που κάνουν το φορολογικό σύστημα πιο περίπλοκο, έχουν ένα κοινωνικό χαρακτήρα που στο τέλος αυτό μεταφράζεται γενικότερα σε φορολογική δικαιοσύνη και στην ισονομία.

Όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους μετόχους εταιρειών, αλλαγές που αφορούν τους φορολογικούς συντελεστές είναι η αύξηση του συντελεστή Φόρου Εισοδήματος Εταιρειών από 12,5% σε 15%, η κατάργηση της Λογιζόμενης Διανομής Μερίσματος και η μείωση της Έκτακτης Εισφοράς για την Άμυνα κατά τη διανομή μερισμάτων από 17% σε 5%. Οι εν λόγω αλλαγές βελτιώνουν κατά πολύ την ανταγωνιστικότητα των Κύπριων επιχειρηματιών επιτυγχάνοντας ισονομία και φορολογική δικαιοσύνη μεταξύ των επιχειρήσεων κυπριακών και ξένων συμφερόντων.

Τα τρία κύρια μέτρα που εισήχθησαν για την ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης, δηλαδή η προσωρινή σφράγιση των υποστατικών επιχειρήσεων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης και μετά από προειδοποιήσεις, η δέσμευση μετοχών φορολογουμένων σε περίπτωση που οι φορολογικές υποχρεώσεις ξεπερνούν τις €100.000 και η ανάκτηση δεδομένων τραπεζικών λογαριασμών σε εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αποτελούν μέτρα που επίσης ενισχύουν την ισονομία και αποδίδουν φορολογική δικαιοσύνη. Βέβαια η εφαρμογή των μέτρων αυτών πρέπει να γίνεται με φειδώ και σίγουρα όχι εις βάρος επιχειρήσεων που κάνουν εμφανείς προσπάθειες συμμόρφωσης.