Σε ένα περιβάλλον διεθνούς αστάθειας και εσωτερικών παθογενειών, η δημόσια διοίκηση και οι Θεσμοί δοκιμάζονται, αναδεικνύοντας τα όρια του κυπριακού κράτους.

Του Κυριάκου Ε. Γεωργίου*

Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει·
παραπετάσματα βουνών αρχιπέλαγα γυμνοί γρανίτες…
Το καράβι που ταξιδεύει το λένε ΑΓΩΝΙΑ 937.
Γιώργος Σεφέρης
Με τον τρόπο του Γ. Σ.

Ζούμε σε δύσκολους, απρόβλεπτους, δυναμικούς, γρήγορους καιρούς. Διεθνώς επικρατεί ένα συναλλακτικό, κυνικό σύστημα διεθνών σχέσεων όπως το περιέγραψε ο παππούς ο Θουκυδίδης, ο ισχυρός προχωρά όσο του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του. Έτσι ο Πρόεδρος της Ρωσίας επιτέθηκε στην Ουκρανία πριν 4 χρόνια σε έναν πόλεμο χωρίς νικητή αλλά με χιλιάδες νεκρούς και τραυματισμένους και τεράστιες υλικές καταστροφές, το Ισραήλ ισοπέδωσε τη Γάζα, προχώρησε σε γενοκτονία των Παλαιστινίων και επιτέθηκε στο Ιράν και στον Λίβανο ως εκδίκηση της κακουργηματικής επίθεσης της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου 2023 σε αθώους Ισραηλίτες. 

Ένας κόσμος σύγκρουσης και αβεβαιότητας

Το αποκορύφωμα της μισαλλοδοξίας, αλαζονείας και της ύβρεως αποτελεί η απροκάλυπτη επίθεση στο Ιράν από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, η οποία έχει προκαλέσει νεκρούς και τεράστιες υλικές ζημιές στις αντιμαχόμενες χώρες και τους γείτονές τους. Πέρα από τις απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, κυρίως αθώων αμάχων, το παγκόσμιο εμπόριο αντιμετωπίζει δυσκολίες ομαλής λειτουργίας και αυξημένο κόστος. Οι τιμές υδρογονανθράκων έχουν αυξηθεί δραματικά και o τουρισμός στην ευρύτερη περιοχή παρουσιάζεται μειωμένος. Ανάλογα με τις εξελίξεις οι επιπτώσεις στην οικονομία μπορεί να είναι σημαντικές με την αύξηση τιμών, πληθωρισμό και μείωση εσόδων από τον τουρισμό.    

Η κυπριακή πραγματικότητα

Εν μέσω αυτής της δύσκολης διεθνούς συγκυρίας όπου και να ταξιδέψω η Κύπρος με πληγώνει. Αυτός ο όμορφος και ευλογημένος τόπος ταλαιπωρείται από συνεχώς αυξανόμενα και χρονίζοντα προβλήματα που δεν επιλύονται και η κατάσταση επιδεινώνεται από τις κρίσεις στο εξωτερικό, οι οποίες μεταφέρονται στο εσωτερικό και επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών. Η αδυναμία επίλυσης των προβλημάτων και η βελτίωση της ζωής των πολιτών δεν αφορά μόνο την παρούσα κυβέρνηση ή και την πολιτική ηγεσία, η οποία για να είμαστε ειλικρινείς και ευγενείς δεν είναι οι καλύτερες δυνατές. Οι δημοσκοπήσεις αποδίδουν εύγλωττα την απαξίωση των προσώπων και των Θεσμών.

Μια προέκταση αυτής της κατάστασης είναι ότι οι παραδοσιακοί πολιτικοί και παραδοσιακές πολιτικές έχουν απαξιωθεί και τη θέση τους έχουν καταλάβει δημοκόποι, λαϊκιστές πολιτικοί, λαϊκίστικες πολιτικές, που ηχούν εύηχα, δεν δίνουν όμως λύσεις αλλά αντίθετα οδηγούν σε προβλήματα και Θεσμοί οι οποίοι αδυνατούν να υπηρετήσουν τον σκοπό ύπαρξής τους και το δημόσιο συμφέρον  

Στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές αναμένεται ότι θα υπάρξει ριζική αλλαγή στη σύνθεση της Βουλής σε σχέση με τα κόμματα που θα εκπροσωπούνται και τους βουλευτές που θα εκλεγούν. Ακόμη η Κυβέρνηση στο σύνολό της δεν τυγχάνει της εμπιστοσύνης των πολιτών, παρουσιάζεται να μην έχει όραμα, πλάνο και επάρκεια για την επίλυση των μακροχρόνιων προβλημάτων και περιορίζεται στην επικοινωνιακή προβολή και διαχείριση.  

Η ποιότητα της δημόσιας διοίκησης και διακυβέρνησης μιας χώρας αποτελεί βασικό παράγοντα για τις οικονομικές επιδόσεις της και την ευημερία των πολιτών της. Μια αποδοτική δημόσια διοίκηση εξυπηρετεί τις ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων. Είναι επίσης σημαντικό οι Δημόσιες Αρχές να είναι σε θέση να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες περιστάσεις. 

Κράτος, Θεσμοί και πελατειακές στρεβλώσεις

Το κράτος πρέπει να λειτουργεί αποτελεσματικά και αποδοτικά ανεξάρτητα αν υπάρχει Κυβέρνηση ή όχι, αν είναι ικανή ή όχι. Γι’ αυτό θα πρέπει η Δημόσια Υπηρεσία και η Τοπική Αυτοδιοίκηση να είναι σωστά στελεχωμένες, διαρθρωμένες, με σαφείς όρους εντολής και μακριά από πολιτικές και κομματικές επιρροές. Όταν οι υποψήφιοι ή και δημόσιοι υπάλληλοι προστρέχουν σε κόμματα και πολιτικούς για διορισμό και προαγωγή δημιουργούνται οι συνθήκες για μη πρόσληψη ή και προαγωγή των αρίστων, διαφθοράς, ρουσφετιού και διαπλοκής. Δυστυχώς η κοινωνία μας πάσχει από αυτά τα φαινόμενα όπου πολιτικοί και μεγάλα συμφέροντα διαπλέκονται με τη Δημόσια Υπηρεσία επί αμοιβαίω καλό. Το δικό τους. 

Αποδοτικότητα ή αποτελεσματικότητα; Το χαμένο στοίχημα

Το δεύτερο σημαντικό ζήτημα είναι ο τρόπος λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, αλλά και των επιχειρήσεων. Σε πιο βαθμό θα πρέπει να γίνεται στόχευση υπέρ της αποδοτικότητας (να κάνουμε τα πράγματα σωστά) σε σχέση με την αποτελεσματικότητα (να κάνουμε τα σωστά πράγματα). Αυτές οι δύο σημαντικές έννοιες λειτουργούν σχεδόν αντιθετικά. Η αποδοτικότητα παραπέμπει σε ένα μοντέλο λειτουργίας μέσα από τις αρχές της επιστημονικής διαχείρισης (scientific management) όπου ο κύριος στόχος είναι η βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας, ιδίως της παραγωγικότητας της εργασίας των υφιστάμενων διαδικασιών, προϊόντων και υπηρεσιών. Αντίθετα η αποτελεσματικότητα αφορά τη διαχείριση της αλλαγής, του μετασχηματισμού και εν προκειμένω του ψηφιακού και πράσινου. Η αποτελεσματικότητα αφορά τις νέες διαδικασίες, προϊόντα και υπηρεσία τα οποία θα επιτρέψουν σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις να παραμείνουν ανταγωνιστικές σε βάθος χρόνου. 

Η αποδοτικότητα φέρνει σχετικά μικρά θετικά αποτελέσματα, η αποτελεσματικότητα φέρνει μεγαλύτερα θετικά αποτελέσματα και καλύτερη αποδοτικότητα. Στην περίπτωση της Κύπρου, δυστυχώς, θεωρώ ότι θα πρέπει να επικεντρωθούμε στα μικρά, παιδικά βήματα της αποδοτικότητας δηλαδή να μάθουμε να περπατούμε και να κάνουμε ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί τη σημερινή μας εργασία με επάρκεια και εντιμότητα πριν δοκιμάσουμε τα μεγάλα, ενήλικα βήματα, τα οποία απαιτεί η διαχείριση της αλλαγής και ο μετασχηματισμός. 

Στην Κύπρο οι Γενικοί Διευθυντές των Υπουργείων είναι φύσει και θέσει Μόνιμοι Υφυπουργοί (Permanent Undersecretaries) οι οποίοι διασφαλίζουν τη συνέχεια του κυβερνητικού έργου. Μεταφέρουν επίσης την αναγκαία γνώση, πείρα και συνέχεια του Οργανισμού. Οι Γενικοί Διευθυντές των Υπουργείων, Υπηρεσιών και Τμημάτων και τα άλλα διευθυντικά στελέχη έχουν ευθύνη να υλοποιήσουν με επάρκεια το κυβερνητικό έργο να κάνουν τα πράγματα σωστά και να συνεισφέρουν στην αποδοτικότητα (Do things right) όπως έλεγε ο Peter Drucker. Σε αντίθεση τα μέλη της Κυβέρνησης έχουν ως ρόλο την αλλαγή και την αποτελεσματικότητα, να κάνουν τα σωστά πράγματα (Do the right things) με αναφορά και πάλι στον Peter Drucker. Η ευθύνη τους είναι να φέρουν την αλλαγή που θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα, η οποία μπορεί να φέρει ουσιαστική και μεγαλύτερη αλλαγή και βελτίωση από την αποδοτικότητα.       

Το κράτος που θέλουμε και το κράτος που έχουμε

Η επιδίωξη θα πρέπει να είναι μέσα στις δοσμένες συνθήκες για κάθε χώρα να υπάρχει ένα σύγχρονο, λειτουργικό και αποτελεσματικό κράτος που προσφέρει εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια. Ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου, μια υψηλού επιπέδου φιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία που σέβεται το Σύνταγμα, το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τις αρχές της νομιμότητας και της διαφάνειας. Ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος που διασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση και κοινωνική συνοχή. Ένα κράτος οικολογικά ευαίσθητο, δημοσιονομικά σταθερό και αναπτυξιακά στοχευμένο. Ένα κράτος που τα βασικά θεσμικά συστήματα τού οποίου λειτουργούν: η Δικαιοσύνη, οι Ανεξάρτητες Αρχές, η Δημόσια Διοίκηση και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, το Εκπαιδευτικό Σύστημα, τα Συστήματα Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Ένα κράτος με ολοκληρωμένες, σύγχρονες, ασφαλείς και λειτουργικές υποδομές και δίκτυα. Ένα κράτος που μπορεί να διαμορφώνει τις αναγκαίες κοινωνικές, πολιτικές και εθνικές συναινέσεις και κυρίως να χαράζει και να εφαρμόζει την εθνική στρατηγική ιδίως στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας και άμυνας με θεσμικώς σαφή κέντρα και με απόλυτο σεβασμό στις σχετικές συνταγματικές προβλέψεις. Ένα κράτος που δεν είναι απλώς κράτος-μέλος της Ε.Ε. και άλλων Διεθνών Οργανισμών αλλά ενεργό υποκείμενο που συμμετέχει στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της αναδιάταξης των διεθνών και περιφερειακών συσχετισμών.

Και για να επανέλθουμε στον παππού τον Θουκυδίδη, προτείνει ότι τα πλείστα ζητήματα στη δημόσια σφαίρα ή και κρίσεις είναι πολύπλοκα πολυπαραγοντικά θέματα που δεν επιδέχονται απλοϊκών και μονοδιάστατων λύσεων. Για την επίλυση / διαχείριση των προβλημάτων απαιτείται συλλογική, σφαιρική, επιστημονική, επαγγελματική ανάλυση και τεκμηρίωση. Στο υπόλοιπο του κειμένου θα γίνει μια συνοπτική καταγραφή ανά τομεακή πολιτική των σημαντικότερων κρίσεων και προβλημάτων που παραμένουν άλυτα και ταλαιπωρούν τους πολίτες.

Οι χρόνιες παθογένειες σε έξι τομείς πολιτικής

1.    Υγεία 
1.1.    Ο ΟΚΥΠΥ συνεχίζει να είναι ο μεγαλύτερος πάροχος υγείας αλλά και να χρειάζεται κρατική στήριξη για να επιβιώσει. 
1.2.    Ο ΟΑΥ αντιμετωπίζει προβλήματα λογισμικού τα οποία ταλαιπωρούν παρόχους και ασθενείς. Ακόμη ταλανίζεται από προκλητή ζήτηση και καταχρήσεις εκ μέρους παρόχων και ασθενών. 
1.3.    Οι πανεπιστημιακές κλινικές δεν έχουν ενσωματωθεί στα Δημόσια Νοσηλευτήρια.
1.4.    Δεν έχει συμφωνηθεί το πλαίσιο λειτουργίας της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων. 
1.5.    Διάκριση ακαδημαϊκών προσόντων μεταξύ αποφοίτων κυπριακών πανεπιστημίων. Υπήκοοι τρίτων χωρών δεν μπορούν να εργαστούν ως νοσηλευτές χωρίς πτυχίο επίπεδου μάστερ. Το ίδιο κριτήριο δεν ισχύει για τους Ευρωπαίους συμφοιτητές τους. Το αποτέλεσμα είναι έλλειψη νοσηλευτών για την ομαλή ανάπτυξη και λειτουργία του τομέα Υγείας.  
1.6.    Η λειτουργία κέντρων αποκατάστασης και θεραπείας βρίσκεται υπό διαμόρφωση.
 
2.    Ασφάλεια 
2.1.    Συνεχείς αλλαγές υπουργών, τρία χρόνια διακυβέρνησης τρεις υπουργοί. Τα προβλήματα όμως παραμένουν και επαυξάνονται. 
2.2.    Αστυνομία, απόλυση του Αρχηγού και του Υπαρχηγού από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και διορισμός στενών του συνεργατών, χωρίς ουσιαστική διαφορά στην επίλυση των χρονιζόντων προβλημάτων στην οργάνωση και λειτουργία της Αστυνομίας ή και στην πάταξη του εγκλήματος. Η σημερινή ηγεσία ευρίσκεται αναίτια σε ρήξη με τα μέλη της Δύναμης.   
2.3.    Κεντρικές Φυλακές. Συνεχείς αλλαγές στη διεύθυνση των Φυλακών χωρίς επίλυση προβλημάτων. Υπερπληθυσμός, απηρχαιωμένες εγκαταστάσεις, βία και σεξουαλική εκμετάλλευση τροφίμων, δολοφονίες και αυτοκτονίες. Λειτουργοί και διευθυντικά στελέχη των Φυλακών κατηγορούμενοι για διαφθορά και άλλες παράνομες δραστηριότητες.  
2.4.    Η κύρια πηγή εγκληματικότητας και τα προβλήματα στις Φυλακές αφορούν άμεσα την εμπορία και χρήση ναρκωτικών ουσιών. Το πρόβλημα των ναρκωτικών δεν είναι θέμα μόνο δίωξης και καταστολής, είναι πρώτιστα θέμα παιδείας, ψυχολογίας και κοινωνιολογίας.  
     
3.    Κοινωνική Πολιτική 
3.1  Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας με ελλιπή στελέχωση, εμπειρία και επαγγελματική συνείδηση επίλυσης των σημαντικών προβλημάτων τα οποία ταλανίζουν ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και ιδιαίτερα ευάλωτα παιδιά. Αίσχος για όλους μας. 
3.2 Η Κυβέρνηση αντιμετωπίζει δυσκολίες να κάνει το κοινωνικά ορθό. Να δώσει μια λύση στο θέμα του κατώτατου μισθού σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο με ωριαία απόδοση, ώστε να μην υπάρχουν εργαζόμενοι που εργάζονται με τον ίδιο κατώτατο μισθό αλλά διαφορετικές ώρες εργασίας εβδομαδιαίως και οι οποίοι δεν καλύπτονται με ΑΤΑ. 
3.3. Η ίδια εξισορρόπηση μεταξύ αντίθετων θέσεων και στο θέμα της ΑΤΑ ως προς το ποιος δικαιούται και ποιος δεν δικαιούται, με αποτέλεσμα οι ευάλωτες ομάδες εργαζόμενων να μην επωφελούνται.  
3.4 Αναθεώρηση του συνταξιοδοτικού συστήματος, με εισήγηση για μείωση των υψηλών συντάξεων προς όφελος των χαμηλότερων. 
3.5. Κακοδιαχείριση των πόρων του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων με δανεισμό από την Κυβέρνηση χωρίς πληρωμή τόκου. Ο εσωτερικός δανεισμός εκ μέρους των τριών πιο προσφάτων Κυβερνήσεων έχει εξαντλήσει τους πόρους του Ταμείου. Το ύψος του δανεισμού είναι της τάξης των €12 δις ή 90% του συνόλου. Οι συντάξεις πλέον πληρώνονται από τις εισπράξεις και όχι από τις επενδύσεις του Ταμείου. Η Κυβέρνηση υπονομεύει το μέλλον και μεταφέρει το χρέος στους ώμους των επόμενων γενεών. 

4.    Αγροτική Πολιτική Περιβάλλον 
4.1.    Ο πιο προληματικός τομέας με αλλεπάλληλες, προβλεπτές κρίσεις. Σαφές θέμα ηγεσίας του τομέα σε επίπεδο Υπουργού και Γενικών Διευθυντών.
4.2.    Αφθώδης πυρετός είναι μια κρίση που ήταν ορατή από μήνες χωρίς να γίνει η απαραίτητη προετοιμασία. Σαφής έλλειψη προγραμματισμού, επαγγελματικής επάρκειας και άγνοια χειρισμού κρίσεων.   
4.3.    Η κλιματική αλλαγή / κρίση είναι δεδομένη και επιφέρει συγκεκριμένα προβλήματα αύξησης θερμοκρασίας και ανομβρίας. Η αδυναμία έγκαιρου χειρισμού της ανομβρίας και της έλλειψης νερού υποδεικνύει έλλειψη επάρκειας και επαγγελματισμού. Το πρόβλημα έχει πολλές πτυχές που αφορούν στην ορθή διαχείριση των υφιστάμενων πόρων, τη συντήρηση του δικτύου για τη μείωση των απωλειών, στη χρήση του ανακυκλωμένου νερού την επιμόρφωση των πολιτών κ.ά..
4.4.    Διαχείριση δασικών πυρκαγιών. Αδυναμία προγραμματισμού και συντονισμού, έλλειψη πόρων, λειψανδρία. 

5.    Ενέργεια 
5.1.    Ο τέως Υπουργός Ενέργειας, γνώστης του θέματος, μετά από 2 χρόνια προσπαθειών είχε διαμορφώσει ένα σαφές πλαίσιο ορθολογιστικής στρατηγικής για την ενέργεια. Η αποχώρησή του παρατείνει την επίλυση των προβλημάτων. Μάλλον πλήρωσε τις πολλές δημόσιες δηλώσεις και τη φαινομενική αδράνεια των προηγούμενων ετών. 
5.2.    Το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος είναι υπερβολικά ψηλό και επιβαρύνει καταναλωτές και επιχειρήσεις και κατ’ επέκταση την οικονομία.  
5.3.    Το ψηλό κόστος αφορά το λανθασμένο τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικού ρεύματος και τις δυσλειτουργίες της ΑΗΚ, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρά εσωτερικά και τεχνικά προβλήματα αλλά βρίσκεται με τα χέρια δεμένα. 
5.4.    Σε αυτό το περιβάλλον οι ανεξάρτητοι παραγωγοί ρεύματος απολαμβάνουν υπερκέρδη.
5.5.    Δεκατρία χρόνια μετά την ανακάλυψη του πρώτου αποθέματος φυσικού αερίου και τη συνεπακόλουθη ανακάλυψη νεών κοιτασμάτων το αέριο εξακολουθεί να παραμένει ανεκμετάλλευτο. 
5.6.    Όσον αφορά την άλλη πονεμένη ιστορία του ενεργειακού έργου στο Βασιλικό και την πλωτή μονάδα επαναεριοποίησης και αποθήκευσης φυσικού αερίου «Προμηθέας», φαίνεται να βρίσκεται σε περίοδο εσωτερικής ζύμωσης και κύησης.
5.7.    Όσον δε αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου – Ελλάδος έχουμε μια πιο σαφή εικόνα. Οι δύο χώρες εδώ και έξι μήνες βρίσκονται σε διαδικασία αναζήτησης συμβούλου, ο οποίος θα ετοιμάσει μελέτη για τη βιωσιμότητα τού έργου. Αυτό ουσιαστικά παραπέμπει το έργο στις Ελληνικές Καλένδες.      

6.    Δημόσια Έργα & Δημόσιες Συμβάσεις 
Στην Κύπρο έχουμε μια εξαιρετική ικανότητα στη διαχείριση δημοσίων έργων και συμβάσεων. Σε όλους τους τομείς από τα Δημόσια Έργα, Κτήρια, Δρόμους, Αεροδρόμια, Υποδομές και Έργα Πληροφορικής είμαστε πρωτοπόροι στην υλοποίηση με επιτυχία, εντός των χρονικών ορίων και εντός του προϋπολογισμού για κάθε έργο. Οι επιμέρους εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές.      

Το κερασάκι στην τούρτα

Και ένα τελευταίο, το κερασάκι στην τούρτα. Εν γνώσει τους η σημερινή και η προηγούμενη Κυβέρνηση έχουν συστήσει υφυπουργεία τα οποία λειτουργούν ενάντια στις πρόνοιες του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Για αυτό και οι όποιες σχετικές υποθέσεις άγονται ενώπιον δικαστηρίου αποσύρονται από τον Γενικό Εισαγγελέα, ένα ακόμη Θεσμό που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και τυγχάνει μεγάλης εκτίμησης.     Όπου και να ταξιδέψω η Κύπρος με πληγώνει βάναυσα.

*Εργάτη Γνώσης

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Με τη νέα Βουλή η επέκταση των συλλογικών συμβάσεων – Κάτω από το 50% η κάλυψη εργαζομένων σήμερα