Offcanvas
Offcanvas
Η απαρχή μιας νέας πραγματικότητας - Θα το αξιοποιήσει ξανά, λένε οι Poten & Partners
Η διακοπή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, αυτό το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα για την ενεργειακή ασφάλεια του πλανήτη, έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στις «ροές» πετρελαίου και φυσικού αερίου, που έχει καταγραφεί ιστορικά.
Ο πόλεμος στο Ιράν για πρώτη φορά κατάργησε στο πεδίο το καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά και το κρίσιμο ερώτημα για τη ναυτιλία είναι αν η παρούσα κατάσταση αποτελεί μια προσωρινή διαταραχή ή την απαρχή μιας νέας πραγματικότητας.
Αφού όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του οίκου Poten & Partners, ανεξαρτήτως της τελικής έκβασης, το Ιράν πλέον γνωρίζει ότι διαθέτει ισχυρό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα πάνω σε ένα στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα και όπως ακριβώς έκαναν προηγουμένως οι Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, δεν θα διστάσει να το αξιοποιήσει εκ νέου.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Poten, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι, ακόμη και αν αποκατασταθεί τυπικά η ελευθερία διέλευσης, το ρίσκο θα παραμείνει αυξημένο.
Το Ιράν έχει πλέον αποδείξει ότι μπορεί να ασκήσει ουσιαστικό έλεγχο σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου.
Αλλαγή σκηνικού
Θέση που ενισχύεται και από την τελευταία ανατροπή, αφού μετά τις ανακοινώσεις της περασμένης Παρασκευής από τις ιρανικές Αρχές για πλήρες άνοιγμα των Στενών, μέσα σε 24 ώρες είχαμε αλλαγή σκηνικού, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να το ξανακλείνουν με το επιχείρημα ότι οι ΗΠΑ διατήρησαν τον ναυτικό αποκλεισμό για τα πλοία από και προς το Ιράν για όσο διάστημα διαρκούν οι συνομιλίες και η εκεχειρία. Ένα σκηνικό, πάντως, που κανείς δεν αποκλείει την πιθανότητα να αλλάξει και πάλι.
Αλλά ακόμα και στο σενάριο άμεσης και πλήρους ομαλοποίησης των διελεύσεων, το σύστημα θα χρειαστεί μήνες για να επανέλθει, αφού εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια παραμένουν αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια, τα οποία χρειάζονται εβδομάδες για να εκφορτώσουν και να επανατοποθετηθούν προκειμένου να φορτώσουν εκ νέου, ενώ οι ροές εξακολουθούν να περιορίζονται από υλικοτεχνικούς (logistics) παράγοντες.
Στο αρνητικό σενάριο, σε περίπτωση δηλαδή που λήξει η εκεχειρία και ο πόλεμος ΗΠΑ/Ισραήλ με το Ιράν συνεχιστεί για έναν με δύο μήνες ακόμα, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα είναι τεράστιες, σχολιάζουν στη «Ν» άνθρωποι της ναυτιλίας, αφού μπορεί να δούμε τις πετρελαϊκές τιμές να ανεβαίνουν και πάνω από τα 150 δολάρια το βαρέλι.
Το ιστορικό των ανατροπών
Στην όγδοη εβδομάδα της εισέρχεται πλέον η κρίση στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, καθώς μετά τον ενθουσιασμό που προκάλεσε σε Δύση και Ανατολή η ανακοίνωση του Ιράν την Παρασκευή ότι ανοίγουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, ακολούθησε μέσα σε λίγες ώρες η απογοήτευση της εκ νέου απαγόρευσης διέλευσης των πλοίων.
Παρά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε την περασμένη Παρασκευή για άνοιγμα των Στενών, στο πλαίσιο των ευρύτερων συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου, η κατάσταση στο πεδίο άλλαξε σε μερικές ώρες, εξέλιξη που μπορεί να μεταβληθεί ξανά το επόμενο διάστημα.
Ορισμένα πλοία επιχείρησαν το περασμένο Σάββατο να διασχίσουν την περιοχή, με κάποια να τα καταφέρνουν, ενώ η Ουάσιγκτον διατήρησε τον ναυτικό αποκλεισμό για δεξαμενόπλοια που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, κάτι που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Τεχεράνης.
Η εικόνα μάλιστα επιβεβαίωσε την ένταση: Έως το απόγευμα του Σαββάτου καταγράφηκαν μόλις 14 διελεύσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις, ενώ περίπου 25 πλοία αναγκάστηκαν να αναστρέψουν πορεία πριν εξέλθουν από τα Στενά και παραμένουν σε αναμονή μετά από προειδοποίηση των ιρανικών Αρχών.
Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι τα πλοία που εμποδίστηκαν ανήκουν κυρίως σε «μη φιλικές» χώρες.
Μάλιστα, οι ιρανικές δυνάμεις έκαναν χρήση προειδοποιητικών πυρών κατά εμπορικών πλοίων, δηλώνοντας ότι τα Στενά τελούν υπό «αυστηρό έλεγχο».
Σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές, στόχο αποτέλεσαν δύο ινδικά δεξαμενόπλοια, εκ των οποίων το ένα φέρεται να είναι το M/T Sanmar Herald. Τα πλοία επιχείρησαν να εξέλθουν από την περιοχή, ωστόσο αναγκάστηκαν να επιστρέψουν, κάτι που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Ινδίας, η οποία διαμαρτυρήθηκε επισήμως προς την Τεχεράνη.
Επίσης, στον στόχο των ιρανικών πυρών βρέθηκε και ένα containership της CMA CGM που αναγκάστηκε και αυτό να επιστρέψει.
Σε απάντηση, χθες Κυριακή το ναυτικό σκέλος των Φρουρών της Επανάστασης ανακοίνωσε ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία τίθεται εκ νέου εκτός λειτουργίας έως ότου αρθούν οι αμερικανικοί περιορισμοί.
Παράλληλα, η Τεχεράνη εξέπεμψε μέσω VHF μήνυμα προς τα διερχόμενα πλοία, προειδοποιώντας ότι «τα Στενά του Ορμούζ είναι πλήρως κλειστά» και ότι «κανένα σκάφος, ανεξαρτήτως σημαίας ή τύπου, δεν επιτρέπεται να διέλθει».
Την Κυριακή
Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, έως το απόγευμα της Κυριακής εξήλθαν από τα Στενά του Ορμούζ μόνο τρία φορτηγά πλοία ιρανικών συμφερόντων, ενώ το σύνολο των πλοίων είναι αγκυροβολημένο μακριά από τη θαλάσσια περιοχή του Ορμούζ για λόγους ασφαλείας.
Η εφημερίδα «Wall Street Journal» επικαλέστηκε έναν ανώνυμο αξιωματούχο του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας, ο οποίος ανέφερε ότι ο στρατός χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό «επιβατικών και μη επανδρωμένων μέσων στην επιχείρηση εξουδετέρωσης ναρκών».
Την ίδια στιγμή, πληροφορίες αναφέρουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν σχέδια για επιβίβαση και κατάσχεση δεξαμενόπλοιων που συνδέονται με το Ιράν σε διεθνή ύδατα, μια κίνηση που, εάν υλοποιηθεί, ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω στρατιωτικοποίηση της κρίσης και να εντείνει τους κινδύνους για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Σε κρίση και το Σουέζ
Οι ένοπλες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια, που έφεραν τελικά και τη μεγάλη κρίση στο Ορμούζ, έχουν περιορίσει δραστικά τις διελεύσεις πλοίων και από τη Διώρυγα του Σουέζ.
Σημειώνεται ότι το 2025 οι διελεύσεις περιορίστηκαν σε 12.758 πλοία από 13.213 το 2024 και 26.434 το 2023.
Για τον λόγο αυτό η Αρχή της Διώρυγας του Σουέζ προχωρά σε επενδύσεις και ευέλικτες πολιτικές, με μειωμένα τέλη διέλευσης, σε μια προσπάθεια να ενισχύσει τις διελεύσεις των πλοίων.
Στο πλαίσιο αυτό, το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο και η Αρχή της Διώρυγας του Σουέζ ενισχύουν τη συνεργασία τους, με τον γενικό γραμματέα του Διεθνούς Ναυτικού Επιμελητηρίου, Θωμά Καζάκο, να συναντά στην Ισμαΐλια τον πρόεδρο της Αρχής, ναύαρχο Osama Rabie.
Οι δύο πλευρές υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας, που περιλαμβάνει ενίσχυση της ανταλλαγής τεχνογνωσίας, κοινή παρακολούθηση των αναπτυξιακών έργων, επανεξέταση της τιμολογιακής πολιτικής, αλλά και συνεργασία σε ζητήματα ναυτικής ασφάλειας και περιβαλλοντικής συμμόρφωσης.
Ο κ. Καζάκος εξέφρασε την εμπιστοσύνη του στην πλήρη επιστροφή των μεγάλων ναυτιλιακών εταιρειών μόλις αποκατασταθεί η περιφερειακή σταθερότητα, ενώ επεσήμανε ότι η σημαντική αυτή ναυτιλιακή διαδρομή μεταξύ Ανατολής και Δύσης παραμένει η ταχύτερη, συντομότερη, ασφαλέστερη και πιο βιώσιμη πλωτή οδός.
Τα άλλα διεθνή περάσματα και οι τεχνητές διώρυγες
Σε αντίθεση με τεχνητές διώρυγες όπως του Σουέζ ή του Παναμά, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν φυσική θαλάσσια οδό, ανάλογη με άλλα κρίσιμα περάσματα όπως τα Στενά της Μαλάκα ή τα Δανικά Στενά. Η γεωγραφική τους θέση τα καθιστά διαχρονικά πύλη μεταξύ του Περσικού Κόλπου και του Ινδικού Ωκεανού.
Το καθεστώς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο νομικής αντιπαράθεσης. Με την επέκταση των χωρικών υδάτων του Ιράν (1959) και του Ομάν (1972) στα 12 ναυτικά μίλια, το σύνολο των Στενών εντάχθηκε ουσιαστικά στα χωρικά τους ύδατα.
Ωστόσο, η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, θεωρεί το Ορμούζ «διεθνές στενό», όπου εφαρμόζεται το καθεστώς της «διέλευσης μέσω διεθνών στενών» (transit passage), όπως προβλέπεται από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Το Ιράν όμως -αν και έχει υπογράψει την UNCLOS, αλλά χωρίς να την έχει επικυρώσει- υιοθετεί διαφορετική προσέγγιση. Υποστηρίζει ότι εφαρμόζεται το καθεστώς της «αβλαβούς διέλευσης» (innocent passage).
Το κλείσιμο των Στενών αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα. Το διεθνές ναυτικό δίκαιο διαθέτει σαφείς κανόνες, αλλά στερείται αποτελεσματικών μηχανισμών επιβολής όταν ένα κράτος είναι διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ.
Με αυτά τα δεδομένα, ήδη όπως γράφει ο διεθνής Τύπος, επανέρχονται στα «τραπέζι» σχέδια για κατασκευή αγωγών από τα κράτη του Κόλπου, οι οποίοι θα καταλήγουν είτε στη Μεσόγειο, είτε στην Ερυθρά, είτε στον Κόλπο του Ομάν.
Μία τέτοια εξέλιξη θα περιορίσει τη στρατηγική σημασία των Στενών για τις ενεργειακές ροές που έρχονται από τον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα και στις ΗΠΑ επεξεργάζονται σενάρια για αύξηση της παραγωγής σχιστολιθικού πετρελαίου και νέων επενδύσεων στον Κόλπο του Μεξικού.
Επενδύσεις που σε κάθε περίπτωση είναι και πολυδάπανες και έχουν μεγάλο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης, αλλά εφόσον ολοκληρωθούν θα ενισχύσουν τον ρόλο της Αμερικής στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα, ενώ θα διαφοροποιήσουν και τις ρότες των δεξαμενόπλοιων.
Πηγή: naftemporiki.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
