Offcanvas
Offcanvas
Πολλά από τα ζητήματα που αναδύθηκαν μετά το Brexit συνεχίζουν να ταλανίζουν την βρετανική πολιτική σκηνή
Το δημοψήφισμα για το Brexit της 23ης Ιουνίου 2016 ήταν μια πράξη υψηλού διακυβεύματος, του οποίου το αποτέλεσμα ξεπέρασε θεμελιωδώς τις προσδοκίες πολλών πολιτικών ηγετών που το είχαν ζητήσει.
Σχεδιασμένο ως μηχανισμός για την επίλυση μακροχρόνιων διαφορών εντός της κυβερνητικής ελίτ της Βρετανίας σχετικά με τη θέση της Βρετανίας στην Ευρώπη, έγινε αντ’ αυτού μια από τις πιο σημαντικές δημοκρατικές ασκήσεις στη σύγχρονη βρετανική ιστορία, αναδιαμορφώνοντας την πολιτική, την οικονομία και τον διεθνή προσανατολισμό του Ηνωμένου Βασιλείου.
Τώρα δέκα χρόνια μετά, με τον Κιρ Στάρμερ να αποχωρεί από τον πρωθυπουργικό θώκο, αν και όχι λόγω των επιπτώσεων του δημοψηφίσμτος, πολλά από τα ζητήματα που αναδύθηκαν μετά το Brexit συνεχίζουν να ταλανίζουν την βρετανική πολιτική σκηνή.
Ένα δημοψήφισμα γεννημένο από πολιτικούς υπολογισμούς
Τα χρόνια πριν το δημοψήφισμα υπήρχε ένας αυξανόμενος Ευρωσκεπτικισμός εντός του Συντηρητικού Κόμματος. Ταυτόχρονα το Κόμμα Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου, κυριότερος εκπρόσωπος του οποίου είναι και σήμερα ο Νάιτζελ Φάρατζ, ασκούσε έντονη πίεση για έξοδο από την Ένωση προτάσσοντας οικονομικά οφέλη πλαισιωμένα από εθνικιστικές κορώνες, όπως δείχνουν τότε δημοσιεύματ των The Times.
Η πεποίθηση του τότε πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον ήταν ότι ένα δημοψήφισμα θα μπορούσε να διευθετήσει το ζήτημα για μια γενιά. Η υπόθεση μεταξύ μεγάλου μέρους του πολιτικού κατεστημένου ότι η παραμονή θα επικρατούσε τελικά, καταδεικνύοντας ότι η πολιτική ελίτ το έβλεπε σαν κάτι τόσο ριζοσπαστικό που θα απωθούσε τους περισσότερους ψηφοφόρους.
Γιατί κέρδισε η έξοδος;
Οι ανησυχίες για την κυριαρχία και τη δημοκρατική λογοδοσία ήταν τα κύρια σημεία που συσπείρωσαν τους ψηφοφόρους υπέρ του Brexit.
Άλλα σημεία που πόλωσαν το κοινό ήταν οι φόβοι περί μετανάστευσης μετά τη διεύρυνση της ΕΕ, τους οποίους υποδαύλιζε η λαϊκιστική Δεξιά, η οποία εστιάστηκε επίσης στην δυσαρέσκεια με την παγκοσμιοποίηση.
Οι περιφερειακές ανισότητες και η αποβιομηχάνιση, θέματα που και στο παρελθόν είχαν πολώσει το εκλογικό σώμα, έπαιξαν και εδώ το ρόλο τους.
Το σλόγκαν «Πάρτε πίσω τον έλεγχο» που επινοήθηκε από τον Ντόμινικ Κάμινγκς, τον διευθυντή της καμπάνιας «Ψήφος για να φύγουμε», φαίνεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο σην μετατόπιση κάποιων υπέρ του Brexit. Το σύνθημα υπονοούσε ότι η κυριαρχία της Βρετανίας, η ικανότητά της να θεσπίζει τους δικούς της νόμους και η ικανότητά της να ελέγχει τα σύνορά της είχαν χαθεί λόγω της συμμετοχής της στην ΕΕ και θα επέστρεφαν μετά την αποχώρηση. Συνδέθηκε επίσης με αντιμεταναστευτικά αισθήματα.
Αλλά υπήρχε ένα υπόβαθρο δυσπιστίας προς τις πολιτικές ελίτ μετά την οικονομική κρίση του 2008, το οποίο έστρωσε το χαλί για την έξοδο από την ΕΕ.
Αυτό που φάνηκε είναι ότι το Brexit δεν αφορούσε αποκλειστικά την Ευρώπη. Ήταν επίσης μια έκφραση ευρύτερων κοινωνικών και οικονομικών απογοητεύσεων.
Το Brexit και η άνοδος του λαϊκισμού
Το Brexit έγινε ένα πρώιμο σύμβολο της ευρύτερης αντίδρασης κατά της παγκοσμιοποίησης που χαρακτήρισε μεγάλο μέρος της δυτικής πολιτικής κατά τη δεκαετία του 2010.
Το δημοψήφισμα για το Brexit δεν έλαβε χώρα εν κενώ. Αντίθετα, αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής αντίδρασης κατά της παγκοσμιοποίησης, της τεχνοκρατικής διακυβέρνησης και των καθιερωμένων πολιτικών ελίτ, η οποία αποκτούσε δυναμική σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου.
Στα χρόνια που ακολούθησαν την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, πολλοί ψηφοφόροι είχαν γίνει ολοένα και πιο σκεπτικοί απέναντι στους πολιτικούς θεσμούς που φαινόταν ανίκανοι ή απρόθυμοι να αντιμετωπίσουν τις ανησυχίες για τη στασιμότητα των μισθών, την οικονομική ανασφάλεια, τη μετανάστευση και την αντιληπτή διάβρωση της εθνικής κυριαρχίας.
Η ψήφος για την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση είχε, επομένως, απήχηση πολύ πέρα από τα σύνορα της Βρετανίας, καθιστώντας την μια από τις πρώτες και πιο δραματικές εκφράσεις μιας ευρύτερης λαϊκιστικής αντίδρασης κατά της πολιτικής και οικονομικής συναίνεσης που κυριάρχησε στην εποχή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Το δημοψήφισμα προμήνυσε επίσης πολιτικές εξελίξεις που θα εκτυλισσόντουσαν αργότερα το 2016 και μετά. Μόλις πέντε μήνες μετά την ψηφοφορία για το Brexit, ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ με μια πλατφόρμα που έδινε παρόμοια έμφαση στην εθνική κυριαρχία, τον έλεγχο των συνόρων και την αντίθεση στις καθιερωμένες πολιτικές ελίτ.
Σε όλη την Ευρώπη, κόμματα και κινήματα που ασκούν κριτική στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ολλανδία και την Κεντρική Ευρώπη, ενθάρρυναν το βρετανικό αποτέλεσμα, θεωρώντας το ως απόδειξη ότι οι φαινομενικά εδραιωμένες πολιτικές ρυθμίσεις θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν με δημοκρατικά μέσα.
Ενώ τα κίνητρα πίσω από αυτά τα κινήματα ποικίλλουν σημαντικά, μοιράζονταν έναν κοινό σκεπτικισμό απέναντι στους υπερεθνικούς θεσμούς και την πεποίθηση ότι η εξουσία λήψης αποφάσεων θα πρέπει να επιστραφεί στο έθνος-κράτος. Υπό αυτή την έννοια, το Brexit δεν ήταν απλώς ένα βρετανικό γεγονός, αλλά μια στιγμή-ορόσημο σε μια ευρύτερη αναδιάρθρωση της δυτικής πολιτικής.
Συνταγματικές και Πολιτικές Συνέπειες
Αντί να επιλύσει τις διαιρέσεις της Βρετανίας σχετικά με την Ευρώπη, το δημοψήφισμα του 2016 αναμόρφωσε την κομματική πολιτική, άλλαξε τους εκλογικούς συνασπισμούς και συνέβαλε άμεσα στην άνοδο και την πτώση μιας διαδοχής πρωθυπουργών. Το Brexit έγινε ο κεντρικός άξονας γύρω από τον οποίο περιστράφηκε η βρετανική πολιτική για μεγάλο μέρος της επόμενης δεκαετίας, επισκιάζοντας τις παραδοσιακές συζητήσεις για τη φορολογία, τις δημόσιες υπηρεσίες, ακόμη και την οικονομική πολιτική.
Το πρώτο θύμα ήταν ο πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος παραιτήθηκε λίγες ώρες μετά το αποτέλεσμα, αφού έκανε ανεπιτυχή εκστρατεία υπέρ της παραμονής. Τον διαδέχθηκε η Τερέζα Μέι, η οποία κληρονόμησε το καθήκον της εφαρμογής μιας αποχώρησης που δεν είχε υποστηρίξει. Η πρωθυπουργία της Μέι καταναλώθηκε από τις προσπάθειες διαπραγμάτευσης μιας συμφωνίας αποχώρησης αποδεκτής τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τις βαθιά διχασμένες παρατάξεις εντός του κόμματός της. Μετά από επανειλημμένες κοινοβουλευτικές ήττες και χρόνια πολιτικής παράλυσης, και αυτή αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το αξίωμά της. Ο διάδοχός της, Μπόρις Τζόνσον, πέτυχε εκεί που είχε αποτύχει η Μέι, ενώνοντας μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος υπέρ της εξόδου πίσω από το σύνθημα «Get Brexit Done», πετυχαίνοντας μια αποφασιστική εκλογική νίκη το 2019 και ολοκληρώνοντας επίσημα την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ. Ωστόσο, η πτώση του Τζόνσον τελικά δεν προήλθε από την Ευρώπη, αλλά από εγχώρια σκάνδαλα και ζητήματα πολιτικής συμπεριφοράς, γεγονός που καταδεικνύει πώς η κυριαρχία του Brexit σταδιακά έδωσε τη θέση της σε πιο συμβατικές ανησυχίες.
Οι αναταραχές δεν τελείωσαν εκεί. Η σύντομη πρωθυπουργία της Λιζ Τρας ανατράπηκε από μια κρίση της αγοράς που προκλήθηκε από το οικονομικό της πρόγραμμα, ενώ ο Ρίσι Σούνακ αγωνιζόταν να αποκαταστήσει τη σταθερότητα εν μέσω υποτονικής ανάπτυξης, υψηλού κόστους διαβίωσης και πιεσμένων δημόσιων υπηρεσιών. Μέχρι την εκλογή του Κιρ Στάρμερ από τους ψηφοφόρους, το Brexit είχε σε μεγάλο βαθμό πάψει να είναι το κυρίαρχο ζήτημα στη βρετανική πολιτική. Αντ’ αυτού, η προσοχή είχε στραφεί προς τις οικονομικές επιδόσεις, την υγειονομική περίθαλψη, τη στέγαση και την ικανότητα του δημόσιου τομέα. Παρ’ όλα αυτά, οι συνέπειες του Brexit συνέχισαν να διαμορφώνουν τις συζητήσεις για το εμπόριο, τη μετανάστευση και τη θέση της Βρετανίας στον κόσμο.
Ήταν λάθος το Brexit;
Η κοινή γνώμη έχει επίσης εξελιχθεί σημαντικά. Ενώ η υποστήριξη για την επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί σε σύγκριση με τα χρόνια αμέσως μετά το δημοψήφισμα, το ζήτημα παραμένει πιο περίπλοκο από μια απλή αντιστροφή του Brexit. Οι δημοσκοπήσεις τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει γενικά ότι η πλειονότητα – και συχνά η πλειοψηφία – των Βρετανών πιστεύουν ότι η έξοδος από την ΕΕ ήταν λάθος,, σημειώνει το CNN. Η υποστήριξη για στενότερους δεσμούς με την Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ισχυρή μεταξύ των νεότερων ψηφοφόρων, των αποφοίτων πανεπιστημίων, των κατοίκων των πόλεων και των Σκωτσέζων, πολλοί από τους οποίους υποστηρίζουν ότι το Brexit έχει αυξήσει τα εμπορικά εμπόδια, έχει μειώσει την οικονομική ανάπτυξη και έχει μειώσει τη διεθνή επιρροή της Βρετανίας. Για αυτές τις ομάδες, η επανεισδοχή θεωρείται συχνά ως μέσο αποκατάστασης οικονομικών ευκαιριών και ανοικοδόμησης των σχέσεων με τους Ευρωπαίους εταίρους.
Ωστόσο, ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος εξακολουθεί να αντιτίθεται στην επανένταξη. Οι υποστηρικτές της εξόδου συνεχίζουν να υποστηρίζουν ότι το Brexit αποκατέστησε τη δημοκρατική κυριαρχία, επιτρέποντας στη Βρετανία να ελέγχει τους δικούς της νόμους, τα σύνορά της και την εμπορική πολιτική. Άλλοι, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που μετανιώνουν για πτυχές του Brexit, διστάζουν να ανοίξουν ξανά μια διχαστική συνταγματική συζήτηση που κυριάρχησε στην πολιτική για σχεδόν μια δεκαετία. Πολλοί ψηφοφόροι απλώς έχουν προχωρήσει. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και πολιτικοί που είναι προσωπικά φιλοευρωπαϊκοί τείνουν να αποφεύγουν να υποστηρίζουν την άμεση επανένταξη στην ΕΕ. Αντ’ αυτού, η τρέχουσα πολιτική συναίνεση ευνοεί τη βελτίωση της πρακτικής συνεργασίας με την Ευρώπη – στο εμπόριο, την ασφάλεια και τη ρύθμιση – χωρίς να επανεξετάζεται η ίδια η ένταξη.
Το παράδοξο της βρετανικής πολιτικής την επαύριο της παραίτησης Στάρμερ είναι ότι το Brexit δεν είναι πλέον το καθοριστικό ζήτημα που ήταν κάποτε, ωστόσο συνεχίζει να διαμορφώνει το πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον της χώρας. Οι περισσότεροι Βρετανοί φαίνεται να ενδιαφέρονται λιγότερο για την εκ νέου εκδίκαση του δημοψηφίσματος και περισσότερο για την εύρεση μιας σταθερής σχέσης με την Ευρώπη που θα επιτρέπει στη χώρα να επικεντρωθεί στις εσωτερικές προκλήσεις. Το κατά πόσον αυτή η σταδιακή προσέγγιση οδηγεί τελικά στην επιστροφή στην ένταξη παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα στη σύγχρονη βρετανική πολιτική.
Σχεδόν μια δεκαετία αργότερα, το δημοψήφισμα για το Brexit παραμένει θέμα έντονης συζήτησης. Οι υποστηρικτές το θεωρούν ως την επαναβεβαίωση της δημοκρατικής κυριαρχίας και της εθνικής αυτοδιοίκησης.
Οι επικριτές το θεωρούν ως μια αυτοεπιβαλλόμενη μείωση της οικονομικής και διπλωματικής επιρροής της Βρετανίας. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την όποια εκτίμηση, το δημοψήφισμα αποτελεί ένα καθοριστικό πολιτικό γεγονός του εικοστού πρώτου αιώνα, καταδεικνύοντας τόσο τη δύναμη όσο και την απρόβλεπτη φύση της άμεσης δημοκρατίας σε μια εποχή γενικότερης δυσαρέσκειας με την πολιτική σκηνή που ίσως συνεισέφερε περισσότερο στην έξοδο Στάρμερ και την οποία θα κληρονομήσει ο διάδοχος του. Η τρέχουσα αβεβαιότητα για την ηγεσία που βασανίζει το κυβερνών Εργατικό Κόμμα είναι αναμφισβήτητα απλώς η τελευταία επανάληψη της αναταραχής που εισήγαγε το Brexit στην καρδιά της βρετανικής πολιτικής.
Η σημασία του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου 2016 έγκειται κυρίως σε όσα αποκάλυψε για τη Βρετανία και τα πολιτικά ρεύματα που αναδιαμορφώνουν τις δυτικές δημοκρατίες.
Πηγή: ot.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
